Projeler

DEVAM EDEN PROJELER

  • Van Kalesi Höyüğü’nden Çıkarılan Cam Buluntulardan Hareketle Demir Çağı Cam Teknolojisinin Belirlenmesi, TÜBİTAK 1001 (Proje No: 118M248, 2018)

Yürütücü: Dr. Özden Ormancı Öztürk

Proje Özeti:

Arkeolojik eserlerin araştırılması, günlük hayatın geçmişte nasıl organize edildiğini ortaya koymayı amaçlar. İnsanların objeleri hangi amaçla kullandıklarını ve nasıl ürettiklerini ne kadar iyi anlarsak, bunun altında yatan toplumsal faaliyeti anlama olasılığımız da o kadar artar. Böylece, objeler sadece sınıflandırma için kullanılan veya var olan üretim biçimini kanıtlayan eşyalar olmaktan çıkarak dönemin ticaret ve üretim ilişkilerinin anlaşılmasını sağlar. Arkeolojik buluntuların bilimsel olarak incelenmesinin en önemli amaçlarından biri de köken tespitidir. Bu tip bir çalışma, madencilik, ulaştırma, sanat ve zanaat ile ilgili sorulara cevap vermekle kalmaz aynı zamanda yaşam standardındaki kronolojik değişiklikleri de gözler önüne serer. Tüm bu başlıklar bir bölgenin / toplumun sosyoekonomik evrimini anlayabilmek açısından son derece önemlidir.

Urartu uygarlığını anlamak yolunda yapılan çalışmalar 20. yüzyılın ikinci yarısında başlamıştır ve elde edilen bilgiler ağırlıklı olarak arkeoloji ve sanat tarihi çalışmalarının sonucudur. Urartu camları özelinde gerçekleştirilen, ileri karakterizasyon tekniklerini içeren herhangi bir köken tespiti çalışması olmadığı gibi, literatürde Demir Çağı camları ile ilgili yapılan çalışmaların yetersiz olduğu da açıkça ifade edilmiştir.

Önerilen projenin temel amacı Urartu dönemi cam teknolojisi hakkında detaylı bilgiler elde etmektir. Camlar üzerinde yapılan bilimsel analizler, camın yapım döneminden, kullanılan spesifik ham maddelerin neler olduğuna kadar çok önemli bilgileri yansıtabilir. Ancak çalışma yapılacak arkeolojik kazı alanının uygarlığın genelini yansıtması açısından önemi büyüktür. Bu nedenle önerilen çalışmada Urartu Krallığı’na yaklaşık 200 yıldan fazla bir süre başkentlik yapan Tuşpa’nın aşağı yerleşkesi olan Van Kalesi Höyüğü seçilmiştir.

Proje kapsamında, bu kazı alanında çıkarılan Urartu ve Post-Urartu dönemlerine tarihlenen cam buluntular incelenecektir. Proje, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Kültür Varlıkları ve Sanat Eserleri Malzeme Uygulama ve Araştırma Merkezi- Merkezi Araştırma Laboratuvarı’nda gerçekleştirilecektir. Kullanılacak yöntem, laboratuar ortamında eserlerin kimyasal kompozisyonlarının ve detaylı element içeriklerinin tespit edilmesini sağlayacak analizler üzerine kuruludur.

Eserlerin kimyasal kompozisyonları, nerede üretildiklerini tespit etmek için kullanılmakta olan “parmak izi” niteliğindeki verilerdir. Ancak söz konusu objeler cam olduğunda, ergitme ve dökme işlemleri sırasında uygulanan ısıl işlemin majör ve minör elementler üzerinde büyük bir etkisi olacağı açıktır. Bu nedenle proje kapsamında ICP-MS (Ablasyon-İndüktif Eşleşmiş Plazma- Kütle Spektrometresi) ile majör ve minör elementlerin yanı sıra cam buluntulardaki iz elementler de tespit edilecektir. Ayrıca, köken tespitinde önemli veriler elde edilmesini sağlayan “iz sürücüler” olarak nitelendirilen Sr ve Nd izotop oranları da belirlenecektir.Elde edilen sonuçlar, bilinen kaynakların mevcut veri gruplarıyla karşılaştırılarak camların köken tespitinin mümkün olup olmadığının görülmesi projenin en önemli amacıdır.

Ayrıca, X-Işını Difraktometresi (XRD) ve Taramalı Elektron Mikroskobu-Enerji Dağılımlı X-Işınları Spektrometresi (SEM-EDS) kullanılarak cam yapımında renklendirici olarak kullanılan pigmentler tespit edilecektir. Ancak, Urartu dönemi camlarının yapımında kullanılan bileşenlerin ve ham madde kaynağının tespit edilmesi çok önemli olsa da cam yapım teknolojilerinin tam anlamıyla belirlendiği anlamına gelmez. Camların, renklendirmek ve şekil vermek amacıyla ısıl işleme tabii tutuldukları sıcaklık değerlerinin tespit edilmesi de bu teknolojinin önemli bir bölümüdür. Bu amaçla orijinal cam örnekleri ile aynı kompozisyona sahip cam üretimleri gerçekleştirilecek ve termal analizler ile ısıl işlem sıcaklıkları belirlenecektir.

Proje sonunda Urartu ve Post-Urartu dönemleri cam yapım teknolojileri hakkında çok detaylı veriler elde edilmiş olacaktır. Elde edilen bu veriler uluslararası dergilerde yayın haline getirilecek ve literatürde belirtilen eksikliğin giderilmesinde önemli bir katkıda bulunacaktır.

  • Geç Roma Dönemine Ait Cam Mozaiklerin Malzeme Özelliklerinin ve Üretim Teknolojilerinin Belirlenmesi,  MSGSÜ, Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi, (Proje No: 2019/11)

Yürütücü: Dr. Özden Ormancı Öztürk

  • Eski Van Şehri, Kalesi Ve Höyüğü Kazılarında Ortaya Çıkarılan 18. Yüzyıl
    Seramiklerinin Karakterizasyonu. MSGSÜ, Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi, (Proje No: 2019/10).

Yürütücü: Prof. Dr. Meriç Bakiler


TAMAMLANAN PROJELER

  • Osmanlı Döneminde İnşaa Edilen Şile ve Hoşköy Deniz Fenerlerine Ait Malzemelerin İleri Analiz Yöntemleriyle İncelenmesi. MSGSÜ, Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi, (Proje No:2018/06).

Yürütücü: Prof. Dr. Meriç Bakiler

  • TÜBİTAK, 1001-Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Projelerini Destekleme Programı, 114K263 numaralı “Sinop Balatlar Yapı Topluluğu’nda Bulunan Roma-Osmanlı Dönemlerine Ait Duvar Resimlerinin Malzeme Karakterizasyonu ve Yapım Tekniklerinin Belirlenmesi” projesi, 1 Kasım 2014-1 Kasım 2016.

Yürütücü: Prof. Dr. Meriç Bakiler

Proje Özeti

Karadeniz, Hellenistik dönemden Osmanlı dönemine kadar politik, toplumsal, ekonomik ve kültürel açılardan kilit rol oynayan önemli bir bölgedir. Antik çağlardan itibaren önemli bir ticaret ve kültür merkezi olan Sinop’un şehir merkezinde bulunan Balatlar yapı topluluğu, antik Sinop’un surlardan sonra gerçek kimliğiyle tanımlanabilen yegâne yapısıdır. Bu yapı, Roma ve Osmanlı dönemlerine tarihlenen çarpıcı renklerdeki zengin konu tasvirli duvar resimleriyle dikkat çekmektedir. Ancak insan, hava kirliliği ve rutubet gibi faktörler yüzünden gittikçe tahrip olan bu duvar resimlerinin hızlı bir şekilde koruma-onarım çalışmalarının başlatılması gerekmektedir.  Bu bağlamda, duvar resimlerinin özgün malzemeleriyle uyumlu bir şekilde koruma ve onarım çalışmalarının yapılabilmesi için malzeme karakterizasyonu oldukça önem kazanmaktadır.

Bu projede, Sinop Balatlar yapı topluluğunda bulunan Roma (M.S.2.-4. yüzyıl) ve Osmanlı dönemlerine (15.- 20. yüzyıl) tarihlenen duvar resimlerinin boya, sıva, harç tabakalarının malzeme karakterizasyonunun yapılması, bozulma mekanizmalarının tespit edilmesi ve yapım tekniklerinin ortaya konulması amaçlanmaktadır.

Çalışmalar yerinde (in-situ) ve laboratuvar ortamında olmak üzere iki aşamalı olarak gerçekleştirilecektir. Yerinde (in-situ) analizler taşınabilir cihazlar (MSI, CIELab, FT-IR, µ-XRF) ile tahribatsız olarak yapılacaktır. Laboratuvar ortamındaki analizler mikro-tahribatlı olarak; ileri analiz yöntemlerinin kullanıldığı cihazlarla (SEM-EDS, Raman, XRD, GC-MS, HPLC) yapılırken, tahribatlı olarak ise; kimyasal ve fiziksel testler, petrografik analizlerden oluşacaktır. Elde edilen sonuçlar yorumlanarak malzemelerin organik ve inorganik yapı içerikleri belirlenecektir.

Duvar resimlerinde aynı veya farklı dönemlerde kullanılan renklerin hangi tip pigment veya pigment karışımından oluştuğu belirlenecek, farklı dönemlere ait benzerlik ve değişimler saptanacaktır. Ayrıca organik kökenli bağlayıcı maddelerin varlığının tespiti yapılarak diğer sonuçlarla birlikte yapım teknikleri hakkında detaylı bilgiye ulaşılması hedeflenmektedir. Tarihi duvar resimlerinin oldukça fazla olduğu ülkemizde, bu resimlerin malzeme nitelikleri ve yapım teknikleri üzerinde yapılan çalışmaların çok az olması, bu projenin önemini daha da arttırmaktadır.

Projeden elde edilen analiz sonuçları, ilgili dönemlerin teknolojisine ve kültürler arası etkileşimine ışık tutmakla birlikte duvar resimlerinin sağlıklı bir şekilde gelecek nesillere aktarımı için yapılacak olan koruma-onarım uygulamalarına temel oluşturacaktır.

Yürütücü: Prof. Dr. Meriç Bakiler

23-26 Ağustos 2016 tarihleri arasında Sinop Balatlar Kilisesi’nde gerçekleştirilen çalışmalara ait görüntüler.

17-19 Ekim 2016 tarihleri arasında Sinop Balatlar Kilisesi’nde gerçekleştirilen çalışmalara ait görüntüler

26-29 Kasım 2015 tarihleri arasında Sinop Balatlar Kilisesi’nde gerçekleştirilen çalışmalara ait görüntüler

  • “Merkezi Araştırma Laboratuvarı”, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) 2010K121200 nolu Alt Yapı Projesi, 2010-2015

Yürütücü: Prof. Dr. Meriç Bakiler